Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học phần hoá phi kim chương trình hoá học trung học phổ thông

5
!+%, 0./  A

!!+%,$&./ A

!12(#$  ./ A

a7R?bN7`M45,678,9:3;2/AI

cF58<d/,8S7,E745,678,9:3;2/ AZ

+2/,0?2_>8eFQ,678^18<:/045,678,9:3;2/

IFR?bNGX,4/7,>7`M45,678,9:3;2/

!34(# 

!35- +

O?HF_?L/Rb45,678,9:3;2/8<:/0NV/:2,67R48,?LFeFQI

$D<!,E:&*BF7#&*CBO

45,67/,fNZ

1Z

1+6&78Z

1'-98Z

1!4(#:6;#8 

A[g8,F^8_,h/1,`iX/

[g8,F^8Ra87\F,j?k

.Rl8-3F5

1!%<( 

1!=>0%<(  ?7 

1!+-&7%<( 

1!!=>0%<( ./  

'GB7&<=&*CB7&*
70?H-*I

+?HF8<M8?>/,X/,8<=/0?2:G?=/I

+A?HF8<M8?>/,X/,8<=/,67C?/,Z

G,+"/m

A !!"!#$%&'"('#$%!
'"%![(n'"%(%!)*

%IDJ6780K0,7"/7L
I-70?H 

AM?8<o7`M/B?3F/01,P/,:2,671,?_?N8<:/07,-./08<d/,,:2,67/\/07M:
<F/0,671,S8,V/0




6
AA!,\/8Y7,_,2?eF28Np78?=F/B?3F/0_?>/8,E7q_g/h/08<:/01,P/,:2,67
1,?_?N7,-./08<d/,/\/07M:<F/0,671,S8,V/0

>I*B!B:00K0,
70?H 

AA0F5=/8r7];M7,6//B?3F/0,678^1Rbs\53;/03;2/,678^1,:2,67

AAAT\53;/0,L8,D/0RH8X?7273;2/,678^18,9:34/0iX? 

+@AB(:@C 

+@AB(:@(-DE&(7 FG
:6H 

AAT\53;/0,L8,D/0RH8X?7273;2/,678^18,9:eF5NV7`M3;2/+

5I@6J+

5I@6(F9+

5I@6&K +Z

G?&D:0C&*CBO

AS7,E7727,:48RB/0,678^18<:/045,678,9:3;2/O

+FK(LFEMN:65= ?7O

'-H- -9./ O

AA,?>8_>7V/07pGX1,-./02/R2/,0?2_>8eFQ,678^17`M,67C?/,Z

'-H-F?*0Z

'-H- mO

>I*B0"/00<="9:0mO

At/0,gM7`MG?L7s\53;/0/0Fl/8-]?LF8<:/045,678,9:3;2/mO

AAT\53;/0/0Fl/8-]?LF,678^1mZ

!(AO&:6P$(<&(7mZ

!5I&(7%>0 ./ mZ

A27,Cu3p/0/0Fl/8-]?LFA

!=>0(<&( % A

!=>0(<&(  :A A

G,+"/

5MNOP(GMQ5P(MRSTN%MU

B<"0&

PB<"0& 

PDB<"0&

,6/RD?8-v/0qRWMiX/8,;7/0,?LNC-1,4N 




7
A,Fw/iW8,;7/0,?LNC-1,4N

[>,:47,8?>/,X/,8,;7/0,?LNC-1,4N

?>/,X/,8,;7/0,?LNC-1,4N +

+V)0I,+V)B<"0& AA

[>8eFQ8,;7/0,?LNC-1,4NAA

A!,\/8Y7,_>8eFQ8,;7/0,?LNC-1,4NAA

!Q$EAA

!Q$E&;

G,+"/I
[x[$xyO

,J/0_>8eFQR48R-v7 O

A-@/01,288<?b/7`MRH8X?Z

[,F5>//0,WZ

 "*(n['%zcx"

{z|['% A

"}~"•€A

[•'




8

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Các kĩ thuật dạy học, kĩ năng hỗ trợ Dạy học theo dự án . . . . . . .. 38
Bảng 2.1. Bảng kiểm quan sát quy trình hoạt động nhóm . . . . . . . . . . . . 96
Bảng 2.2. Bảng kiểm quan sát quá trình thực hiện dự án nhóm . . . . . . . . . 97
Bảng 2.3. Bảng kiểm đánh giá bài trình diễn đa phương tiện . . . . . . . . . . 99
Bảng 2.4. Bảng kiểm đánh giá bài tự giới thiệu về nhóm/đội . . . . . . . . . .. 102
Bảng 2.5. Bảng kiểm đánh giá Sổ theo dõi dự án . . . . . . . . . . . . . . . . 103
Bảng 2.6. Phiếu đánh giá hoạt động thành viên nhóm . . . . . . . . . . . . . 105
Bảng 2.7. Phiếu nhìn lại quá trình thực hiện dự án . . . . . . . . . . . . . . . 106
Bảng 2.8. Phiếu đánh giá kết quả dự án nhóm HS (Phiếu đánh giá dành cho
GV tham dự và các nhóm HS đánh giá chéo) . . . . . . . . . . . . 107
Bảng 2.9. Phiếu đánh giá kết quả dự án nhóm HS (Phiếu đánh giá dành cho
GV trực tiếp thực hiện) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
Bảng 3.1. Bảng thống kê danh sách đề tài dự án học tập, trường, lớp, GV
các lớp thực nghiệm từng thành viên trong nhóm) . . . . . . . . . . 116
Bảng 3.2. Bảng thống kê các giai đoạn thể hiện năng lực sáng tạo của HS . . . 130
Bảng 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tới sự thành công của các dự án học tập 133
Bảng 3.4. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích
bài kiểm tra số 1 vòng 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
Bảng 3.5. Tổng hợp phân loại HS theo kết quả điểm bài kiểm tra số 1 vòng 1 . 135
Bảng 3.6. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra số 1 vòng 1 . . . . . .. 136
Bảng 3.7. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích
bài kiểm tra số 2 vòng 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
Bảng 3.8. Tổng hợp phân loại HS theo kết quả điểm bài kiểm tra số 2 vòng 1 . 137
Bảng 3.9. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra số 2 vòng 1 . . . . . .. 137
Bảng 3.10. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích
bài kiểm tra số 1 vòng 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
Bảng 3.11. Tổng hợp phân loại HS theo kết quả điểm bài kiểm tra số 1 vòng 2 . 139
Bảng 3.12. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra số 1 vòng 2 . . . . . 140



9

Bảng 3.13. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích
bài kiểm tra số 2 vòng 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
Bảng 3.14. Tổng hợp phân loại HS theo kết quả điểm bài kiểm tra số 2 vòng 2 . 141
Bảng 3.15. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra số 2 vòng 2 . . . . . 141
Bảng 3.16. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích
bài kiểm tra số 1 vòng 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
Bảng 3.17. Tổng hợp phân loại HS theo kết quả bài kiểm tra số 1 vòng 3 . . . 143
Bảng 3.18. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra số 1 vòng 3 . . . . . 144
Bảng 3.19. Bảng phân phối tần số, tần suất, tần suất lũy tích
bài kiểm tra số 2 vòng 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
Bảng 3.20. Tổng hợp phân loại HS theo kết quả điểm bài kiểm tra số 2 vòng 3 . 145
Bảng 3.21. Mô tả và so sánh dữ liệu kết quả bài kiểm tra số 2 vòng 3 . . . . . 146




10
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Sơ đồ những đặc điểm của DHTDA . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 27
Hình 1.2. Quy trình tổ chức DHTDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
Hình 1.3. Sơ đồ các bước của DHTDA theo tác giả Đỗ Hương Trà . . . . . . .. 30
Hình 1.4. Sơ đồ tiến trình dạy học nhóm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
Hình 1.5. Minh hoạ kĩ thuật “khăn phủ bàn” . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
Hình 1.6. Minh hoạ kĩ thuật “5W1H” cho một DA. . . . . . . . . . . . . . . . 43
Hình 3.1. Biểu đồ các giai đoạn thể hiện năng lực sáng tạo của HS . . . . . . 130
Hình 3.2. Biểu đồ thể hiện mức độ hứng thú của HS với DHTDA . . . . . . . 131
Hình 3.3. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 vòng 1 . . . . . . . . . . . . 135
Hình 3.4. Đồ thị tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS bài 1 vòng 1 . . .. 136
Hình 3.5. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 vòng 1 . . . . . . . . . . . . 137
Hình 3.6. Đồ thị tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS bài 2 vòng 1 . . .. 137
Hình 3.7. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 vòng 2 . . . . . . . . . . . . 139
Hình 3.8. Đồ thị tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS bài 1 vòng 2 . . .. 140
Hình 3.9. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 vòng 2 . . . . . . . . . . . . 141
Hình 3.10. Đồ thị tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS bài 2 vòng 2 . . . 141
Hình 3.11. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 vòng 3 . . . . . . . . . . .. 143
Hình 3.12. Đồ thị tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS bài 1 vòng 3 . . . 144
Hình 3.13. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 vòng 3 . . . . . . . . . . .. 145
Hình 3.14. Đồ thị tổng hợp phân loại kết quả học tập của HS bài 2 vòng 3 . . . 146

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1. Sơ đồ nội dung kiến thức phần hoá học phi kim nâng cao THPT . . .. 53
Sơ đồ 2.2. Sơ đồ mối liên hệ giữa các nội dung nghiên cứu các chất . . . . . . . 54




11


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Chữ đầy đủ Chữ viết tắt
Bài kiểm tra Bài KT
Công nghệ thông tin CNTT
Công nghiệp CN
Đại học ĐH
Đại học Sư phạm ĐHSP
Dạy học theo dự án DHTDA
Đối chứng ĐC
Dự án DA
giáo viên GV
học sinh HS
Nhà xuất bản NXB
phòng thí nghiệm PTN
phương pháp dạy học PPDH
phương pháp dạy học theo dự án PPDHTDA
phương trình hoá học

PTHH
sách giáo khoa SGK
thực nghiệm TN
thực nghiệm sư phạm TNSP
Trung học cơ sở THCS
Trung học phổ thông THPT






1
+./0&
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Thế giới đang bước vào thế kỉ XXI, thế kỉ của sự phát triển như vũ bão của
khoa học và công nghệ. Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình
phát triển của lực lượng sản xuất đòi hỏi giáo dục phải luôn đổi mới để đáp ứng việc
đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với sự phát triển của xã hội.
Trong chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020, Tại Quyết định số
711/QĐ–TTg ngày 13/6/2012, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã đưa
ra mục tiêu tổng quát cho nền giáo dục nước ta: “Đến năm 2020, nền giáo dục nước
ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội
hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một
cách toàn diện, gồm: giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực
thực hành, năng lực ngoại ngữ và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân
lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và
xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội
học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập.”
Từ mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục này, nền giáo dục nước ta cần có
những đổi mới sâu rộng, toàn diện mọi thành tố của quá trình dạy học hướng đến sự
hình thành và phát triển năng lực và khả năng học tập suốt đời cho học sinh (HS).
Trong công cuộc đổi mới toàn diện ngành giáo dục, đổi mới phương pháp dạy
học (PPDH) có ý nghĩa quyết định cần được triển khai ở các môn học và cấp học.
Một trong những định hướng đổi mới PPDH hiện nay là vận dụng các PPDH tích
cực đã được các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới và áp dụng vào thực tiễn dạy
học các môn học một cách hiệu quả. Đó là những PPDH hiện đại định hướng vào
người học, nhằm phát huy được năng lực nhận thức, năng lực độc lập, sáng tạo,
phát hiện và giải quyết vấn đề của người học được áp dụng trong dạy học ở các lớp
học và môn học.
Định hướng đổi mới PPDH đã được cụ thể hoá trong Điều 28.2 Luật Giáo dục
(năm 2005): “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,
chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học;
bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng


2
vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú
học tập cho học sinh.”
PPDH theo dự án (Project-based Learning – PBL, còn gọi là Dạy học theo dự
án – DHTDA) là một trong các PPDH tích cực, hiện đại, đáp ứng được đầy đủ các
yêu cầu mà nền giáo dục tiên tiến cần có, phù hợp với Điều 28.2 Luật Giáo dục Việt
Nam và có thể áp dụng được ở trường phổ thông nước ta trong điều kiện hiện nay.
Từ đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lí luận cho PPDH
mới này và coi đây là PPDH quan trọng để thực hiện dạy học hướng vào người học
nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống.
DHTDA hướng tới các vấn đề của thực tiễn, gắn nội dung việc học với thực tế
cuộc sống, giúp phát triển cho HS các kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, kĩ
năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá), kĩ năng giao tiếp, kĩ năng làm
việc trong nhóm, kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT)…; cho phép HS
làm việc một cách độc lập lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, có chiều sâu và
gắn với thực tiễn để hình thành kiến thức và tham gia tích cực trong các hoạt động
có sự phối hợp với các thành viên khác để tạo ra sản phẩm xác định. DHTDA ngoài
mục tiêu truyền đạt kiến thức, còn kích thích hứng thú say mê tìm tòi nghiên cứu
của người học, trau dồi văn hoá, khả năng lao động trí óc cho người học. Cách học
dựa trên dự án (DA) không chỉ tập trung vào các chương trình giảng dạy mà còn
khám phá các chương trình này, yêu cầu HS phải đặt câu hỏi, tìm kiếm những mối
liên hệ và tìm ra giải pháp, thay đổi cách học từ việc “GV nói” thành “HS thực
hiện”. Như vậy, GV đóng vai trò là người hướng dẫn hỗ trợ việc tự nghiên cứu của
HS; HS có quyền tự chủ về kế hoạch hành động, phương pháp, phương tiện, các
hướng sáng tạo sản phẩm, và đặc biệt biết ứng dụng thành tựu của khoa học công
nghệ để hoàn thành mục tiêu giáo dục, đáp ứng yêu cầu về đào tạo nguồn nhân lực
cho đất nước thời kì đổi mới và hội nhập.
Ở Việt Nam, việc thực hiện PPDHTDA mới được công ty Intel Việt Nam và
Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam phối hợp trong chương trình Intel® Teach to the
Future – Dạy học cho tương lai tại Việt Nam sau khi thử nghiệm triển khai thí điểm
tại 20 trường học thuộc 9 tỉnh thành trên cả nước từ năm 2003, đến 6/12/2005 chính
thức đưa vào triển khai ở các trường Trung học cơ sở (THCS). DA Việt – Bỉ thực
hiện trong 4,5 năm từ 2004 đến 2009 tại 14 tỉnh miền núi phía Bắc.


3
Hoá học là môn học khoa học tự nhiên được dạy ở trường phổ thông từ lớp 8
THCS nên HS đã được tích luỹ vốn kiến thức về tự nhiên và xã hội nhất định. Hoá
học đặc biệt có mối liên kết với các môn học khác như Sinh học, Địa lí, Vật lí, .
nên việc ứng dụng kiến thức môn học trong cuộc sống rất phong phú, liên quan đến
nhiều ngành nghề trong xã hội. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng DHTDA
thông qua sự tích hợp kiến thức của các môn học này. Tuy nhiên, việc áp dụng
DHTDA trong dạy học hoá học ở trường phổ thông chưa được chú ý tương xứng với
tầm quan trọng trong thực tiễn do môn học mang lại. Cho đến nay, chưa có một đề
tài nghiên cứu sâu về hệ thống lí luận và vận dụng PPDHTDA trong dạy học hoá
học phổ thông được công bố.
Với những lí do trên, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Vận dụng phương pháp
Dạy học theo dự án trong dạy học phần hoá học phi kim chương trình hoá học
Trung học phổ thông” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
2.1. Mục đích nghiên cứu
Vận dụng DHTDA vào dạy học phần hoá học phi kim chương trình hoá học
Trung học phổ thông (THPT) nhằm hình thành cho HS năng lực giải quyết vấn đề,
năng lực hợp tác nhóm nhỏ, khuyến khích HS phát triển các kĩ năng sống hợp tác,
biết phát hiện và giải quyết vấn đề, biết tìm kiếm và xử lí thông tin, từ đó chiếm lĩnh
tri thức và có thái độ sống tích cực, góp phần đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng
dạy học bộ môn.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
– Nghiên cứu cơ sở lí luận về PPDH tích cực và hệ thống hoá cơ sở lí luận về
DHTDA.
– Điều tra thực trạng việc vận dụng DHTDA trong dạy học hoá học THPT.
– Phân tích nội dung phần hoá học phi kim trong chương trình hoá học nâng
cao THPT.
– Xây dựng tư liệu dạy học phần nội dung kiến thức về hoá học phi kim
chương trình hoá học nâng cao THPT.
– Xây dựng các DA học tập phần phi kim chương trình hoá học nâng cao
THPT và phương pháp tổ chức thực hiện.

Xem chi tiết: Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học phần hoá phi kim chương trình hoá học trung học phổ thông