Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Trung bình 18
Thấp 18
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
Sơ đồ 1.3: Phương pháp đánh giá từ đỉnh đến đáy 22
Sơ đồ 1.4: Khái quát việc nghiên cứu HTKSNB và quy trình
đánh giá rủi ro kiểm soát 29
Sơ đồ 2.1: Tổ chức bộ máy quản lý của Công ty TNHH Kiểm toán An Phú 40
Sơ đồ 2.2: Quy trình kiểm toán tại Công ty TNHH Kiểm toán An phú 44
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
iii
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của Đề tài
Từ khi nước ta thực hiện công cuộc đổi mới, phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến nay, các doanh nghiệp lớn nhỏ ở Việt
Nam ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Cùng với sự
đòi hỏi tính minh bạch của báo cáo tài chính thì nhu cầu sử dụng các dịch vụ
kiểm toán của các công ty và các doanh nghiệp càng cao. Hiện nay, xã hội đã
từng bước nhận thức được tầm quan trọng của kiểm toán độc lập gắn liền với
sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Từ đó, đã tạo ra một môi trường rất
thuận lợi cho các Công ty kiểm toán phát triển, mở rộng tầm hoạt động. Mặt
khác, nó cũng đặt ra một thách thức lớn đối với các Công ty kiểm toán. Chất
lượng kiểm toán phải không ngừng được nâng cao. Chất lượng cuộc kiểm
toán phải có được thông qua việc kiểm toán viên tuân thủ chuẩn mực kiểm
toán, hiểu biết đầy đủ về khách hàng, đánh giá rủi ro tổng thể và chi tiết. Vì
vậy để có được một cuộc kiểm toán hữu hiệu và hiệu quả thì cần thiết phải
tiếp cận kiểm toán dựa trên rủi ro. Việc thực hiện đánh giá rủi ro được thực
hiện xuyên suốt trong quá trình kiểm toán. Trong đó quan trọng nhất là giai
đoạn lập kế hoạch kiểm toán. Công ty TNHH Kiểm toán An Phú là một Công
ty kiểm toán trong nước, mới được thành lập trong thời gian chưa lâu nên việc
xây dựng một quy trình chuẩn để đánh giá rủi ro vẫn còn nhiều hạn chế.
Chính vì nhận thấy tầm quan trọng của việc đánh giá rủi ro trong giai
đoạn lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính nên Em đã chọn Đề tài Khóa
luận tốt nghiệp của mình là: "Hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro trong giai
đoạn lập kế hoạch kiểm toán do Công ty TNHH kiểm toán An Phú thực
hiện".
2. Mục tiêu nghiên cứu của Đề tài
Thông qua việc hệ thống hóa những vấn đề lí luận và thực tiễn, đi sâu
vào khía cạnh đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán do Công
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
ty TNHH kiểm toán An Phú thực hiện, đề tài hướng tới đề xuất những giải
pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập
kế hoạch kiểm toán do Công ty thực hiện.
3. Nội dung của Đề tài
Ngoài Lời mở đầu và Kết luận, nội dung Khóa luận tốt nghiệp của Em
gồm có ba nội dung chính sau:
Chương I: Lý luận chung về đánh giá rủi ro kiểm toán trong giai đoạn
lập kế hoạch kiểm toán BCTC;
Chương II: Thực trạng đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch
kiểm toán do Công ty TNHH kiểm toán An Phú thực hiện;
Chương III: Phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình
đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch trong kiểm toán BCTC do Công
ty TNHH kiểm toán An Phú thực hiện.
4. Phương pháp nghiên cứu
Vận dụng phép biện chứng của chủ nghĩa duy vật lịch sử làm cơ sở
phương pháp luận và sử dụng các phương pháp của các môn khoa học khác.
Ngoài ra kết hợp với quan sát thực tế tại Công ty để thực hiện đề tài.
5. Hướng đóng góp của Khóa luận
Trong quá trình thực tập tại Công ty TNHH kiểm toán An Phú, thông
qua nghiên cứu về quy trình đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm
toán, em hệ thống hóa lí luận và vận dụng phân tích thực trạng quy trình đánh
góa rủi ro kiểm toán. Từ đó đưa ra phương hướng và giải pháp nhằm hoàn
thiện hơn nữa quy trình đánh giá rủi ro do Công ty thực hiện. Do thời gian và
kiến thức còn nhiều hạn chế nên Khóa luận của Em không thể tránh được
những sai sót nhất định. Em rất mong các thầy cô giáo và các bạn đóng góp ý
kiến để Khóa luận của em được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn
Thầy Nguyễn Quang Quynh, cùng các anh chị tại Công ty TNHH kiểm toán
An Phú đã nhiệt tình hướng dẫn em hoàn thành Khóa luận này.
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
Chương I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO
KIỂM TOÁN TRONG GIAI ĐOẠN LẬP KẾ HOẠCH
KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
1.1 Lý luận cơ bản về rủi ro kiểm toán
1.1.1 Kiểm toán với rủi ro
Kiểm toán là một quá trình một người độc lập có nghiệp vụ tập hợp và
đánh giá các bằng chứng về thông tin có thể lượng hóa được, có liên quan tới
một thực thể kinh tế riêng biệt nhằm mục đích xác định và báo cáo mức độ
phù hợp giữa thông tin có thể lượng hóa được và những tiêu chuẩn đã được
thiết lập. Kiểm toán tài chính là hoạt động đặc trưng nhất của kiểm toán bởi
nó chứa đựng đầy đủ các sắc thái kiểm toán ngay từ khi ra đời cũng như trong
quá trình phát triển. Kiểm toán tài chính là quá trình sử dụng các phương
pháp kĩ thuật nghiệp vụ và các thủ tục kiểm toán nhằm thu thập các bằng
chứng kiểm toán cần thiết làm cơ sở cho việc xác minh và bày tỏ ý kiến về
tính trung thực và hợp lí của các bảng khai tài chính đã lập so với những
chuẩn mực chung được chấp nhận. Đối tượng trực tiếp của kiểm toán tài
chính là bảng khai tài chính. Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam Số 700 đoạn
07: “Ý kiến của kiểm toán viên đưa ra trên báo cáo kiểm toán một sự đảm báo
chắc chắn rằng báo cáo tài chính đã phản ánh trung thực và hợp lý trên các
khía cạnh trọng yếu; Nhưng không đảm bảo tuyệt đối rằng không có bất kì một
sai sót nào trên báo cáo tài chính đã được kiểm toán. Kiểm toán viên chỉ quan
tâm đến các yếu tố trọng yếu của các báo cáo tài chính”.
(3)
Để đảm bảo tính hiệu quả, tính kinh tế và tính hiệu lực của từng cuộc
kiểm toán cũng như để thu thập bằng chứng kiểm toán đầy đủ và có giá trị
làm căn cứ cho kết luận của kiểm toán viên về tính trung thực và hợp lý của
số liệu trên báo cáo tài chính, cuộc kiểm toán thường được tiến hành theo quy
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
trình gồm ba giai đoạn như sau: lập kế hoạch và thiết kế các phương pháp
kiểm toán, thực hiện kế hoạch kiểm toán, hoàn thành cuộc kiểm toán và công
bố báo cáo kiểm toán. Trong đó lập kế hoạch kiểm toán là giai đoạn đầu tiên
mà các kiểm toán viên cần thực hiện trong mỗi cuộc kiểm toán nhằm tạo ra
các điều kiện pháp lí cũng như những điều kiện cần thiết khác cho kiểm toán.
Lập kế hoạch kiểm toán có vai trò quan trọng, chi phối tới chất lượng và hiệu
quả chung của toàn bộ cuộc kiểm toán. Theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt
Nam Số 300: “Lập kế hoạch kiểm toán phải được lập cho mọi cuộc kiểm toán.
Kế hoạch kiểm toán phải được lập một cách thích hợp nhằm đảm bảo bao quát
hết các khía cạnh trọng yếu của cuộc kiểm toán, phát hiện gian lận, rủi ro và
những vấn đề tiềm ẩn; và đảm bảo cuộc kiểm toán được tiến hành đúng thời
hạn”
(3)
. Kế hoạch kiểm toán trợ giúp KTV phân công công việc cho trợ lí
kiểm toán và phối hợp với KTV và chuyên gia khác về công việc kiểm toán.
Như vậy trên mức độ trọng yếu được xác định cho toàn bộ BCTC và phân bổ
cho từng khoản mục, KTV cần đánh giá khả năng xảy ra sai sót trọng yếu ở
toàn bộ BCTC cũng như từng khoản mục để phục vụ cho việc thiết kế các thủ
tục kiểm toán và xây dựng chương trình cho từng khoản mục. Công việc này
được gọi là đánh giá rủi ro kiểm toán. Đánh giá rủi ro là vấn đề hết sức quan
trọng và có ảnh hưởng lớn đến chất lượng của mọi cuộc kiểm toán. Để tìm
hiểu về quy trình đánh giá rủi ro ta cần phải hiểu thế nào là rủi ro và việc nhận
diện từng loại rủi ro.
Đã có rất nhiều các quan điểm khác nhau về rủi ro. Có quan điểm cho
rằng rủi ro chỉ liên quan đến các thiệt hại đã thực tế xảy ra (rủi ro không đối
xứng). Có quan điểm lại cho rằng rủi ro không chỉ liên quan đến các thiệt hại
đã thực tế xảy ra mà còn liên quan đến may mắn (rủi ro đối xứng). Theo một
cách chung nhất thì rủi ro chỉ những sự kiện có thể xảy ra nằm ngoài ý muốn
và khi xảy ra sẽ mang lại kết quả không có lợi. Rủi ro còn được hiểu là sự sai
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
lệch giữa dự kiến và thực tế đã xảy ra. Rủi ro không những chỉ sự ngờ vực sẽ
xảy ra những hậu quả xấu trong tương lai mà nó còn ám chỉ những hậu quả có
thể xảy ra ở hiện tại và dẫn đến những khó khăn hoặc sự bất lợi ở hiện tại.
Trong cuốn sách “Bảo hiểm quốc tế về nguyên tắc và thực hành” do Học viện
Hoàng gia Anh xuất bản năm 1993 có định nghĩa cho rằng: “Rủi ro là khả
năng xảy ra một sự cố không may; Rủi ro là sự không đoán trước được một
tình huống, một khuynh hướng dẫn đến kết quả thực tế khác với kết quả dự
đoán; rủi ro là sự kết hợp các nguy cơ; rủi ro là sự không chắc chắn về những
tổn thất; Rủi ro là khả năng xảy ra những tổn thất
(4)
. Các quan điểm đều đề
cập đến các sự việc không chắc chắn xảy ra trong tương lai. Nhìn chung các
quan điểm đều cho rằng hậu quả xảy ra do một hoặc nhiều nguyên nhân gây
nên. Từ điển Tiếng việt cho rằng: ” Rủi ro là điều không lành, không tốt bất
ngờ xảy đến
(9)
. Từ điển Bách khoa Việt Nam đưa ra định nghĩa về rủi ro như
sau: ”Rủi ro là hậu quả gây thiệt hại ít nhiều có thể dự kiến được của một hành
vi mà việc thực hiện không chỉ phụ thuộc vào ý chí của bên đương sự. Người
thực hiện hành vi phải chịu trách nhiệm về thiệt hại gây nên cho người kia”
(10)
.
Rủi ro là điều không ai muốn, xảy ra ngoài tầm kiểm soát của chúng ta.
Trong bất cứ một lĩnh vực nào cũng luôn luôn tiềm ẩn những rủi ro và có khả
năng xảy ra bất cứ lúc nào. Do đó, vấn đề cần đặt ra là chúng ta phải kiểm
soát được các rủi ro có nguy cơ xảy ra. Trong mỗi lĩnh vực đều có các rủi ro
khác nhau như rủi ro đầu tư, rủi ro kinh doanh…Rủi ro đầu tư là loại rủi ro
xảy ra khi các nhà đầu tư tiến hành các hoạt động đầu tư. Rủi ro đầu tư luôn
tiềm ẩn và có khả năng xảy ra nếu các nhà đầu tư không tính toán và lường
hết các khả năng có thể xảy ra và các nhân tố tác động đến hoạt động đầu tư
của mình. Rủi ro kinh doanh là loại rủi ro xảy ra khi tiến hành các hoạt động
sản xuất kinh doanh. Bất kì hoạt động sản xuất kinh doanh nào cũng chứa
đựng rủi ro và có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Có thể kết luận rằng rủi ro là một sự không thuận lợi, không may mắn.
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
Rủi ro thường chỉ một điều không may mắn và khi rủi ro xảy ra thì sẽ đưa đến
những hậu quả nào đó. Nhìn chung bất kì một hoạt động kinh tế nào cũng
tiềm ẩn rủi ro và có khả năng xảy ra bất cứ lúc nào. Lĩnh vực kiểm toán, với
tư cách là một môn khoa học cũng không phải ngoại lệ, tuy nhiên với những
đặc thù riêng của ngành nên rủi ro kiểm toán cũng có những đặc trưng riêng.
Các rủi ro thường gặp trong kiểm toán đó là rủi ro kiểm toán, rủi ro
kinh doanh, rủi ro chọn mẫu và rủi ro không chọn mẫu kiểm toán…Rủi ro
kiểm toán là rủi ro xảy ra khi KTV và Công ty kiểm toán đưa ra kết luận về
BCTC của khách hàng được trình bày trung thực và hợp lí trên các khía cạnh
trọng yếu, qua đó KTV đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần đối với bảng khai
tài chính của khách hàng. Trên thực tế, BCTC của khách hàng vẫn luôn tiềm
ẩn những sai sót trọng yếu. Rủi ro chọn mẫu và rủi ro không chọn mẫu kiểm
toán là hai bộ phận quan trọng ảnh hưởng đến rủi ro kiểm toán. Rủi ro kinh
doanh trong lĩnh vực kiểm toán là rủi ro xảy ra khi đó KTV và công ty kiểm
toán phải chịu thiệt hại trong mối quan hệ với khách hàng, do những sai phạm
trong việc cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Để kiểm soát được rủi ro kiểm
toán công việc của các KTV đó là đánh giá rủi ro kiểm toán. Việc đánh giá rủi
ro kiểm toán cần được quan tâm và thực hiện ngay từ trước khi chấp nhận
kiểm toán và đặc biệt là trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán.
Từ điển Thuật ngữ Kế toán - Kiểm toán do TS Thịnh Văn Vinh và Đỗ
Đức Quốc Trị biên soạn, đã định nghĩa như sau: “Rủi ro kiểm toán là một
phạm trù dùng để chỉ trường hợp kiểm toán viên đã đưa ra một ý kiến kiểm
toán không phù hợp với báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính đã kiểm toán vẫn
chứa đựng những sai lầm nghiêm trọng ”
(12)
.
Theo định nghĩa của Nguyên tắc chỉ đạo kiểm toán quốc tế IAG 25,
”Trọng yếu và rủi ro” : “Rủi ro kiểm toán là những rủi ro mà KTV có thể mắc
phải khi đưa ra nhận xét không xác đáng về các thông tin tài chính và nó là sai
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
sót nghiêm trọng”
(6)
. Những nhận xét không xác đáng chủ yếu theo hướng
KTV sẽ kết luận là các BCTC được trình bày trung thực và hợp lí, do đó công
bố một ý kiến chấp nhận toàn phần trong khi chúng bị sai sót trọng yếu.
Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam Số 400 (VSA 400) giải thích về rủi ro kiểm
toán như sau: “Rủi ro kiểm toán là rủi ro do KTV và công ty kiểm toán đưa ra
ý kiến nhận xét không thích hợp trong khi BCTC đã được kiểm toán vẫn còn
chứa đựng những sai sót trọng yếu. Rủi ro kiểm toán bao gồm ba bộ phận: rủi
ro tiềm tàng; rủi ro kiểm soát và rủi ro phát hiện”
(3)
. Nói tóm lại đã có nhiều
định nghĩa khác nhau về rủi ro kiểm toán. Các định nghĩa nhìn chung đều chỉ
ra rằng rủi ro kiểm toán là những nhận xét không xác đáng chủ yếu theo
hướng kiểm toán viên sẽ kết luận là các BCTC được trình bày trung thực và
hợp lí, do đó công bố một ý kiến chấp nhận toàn phần trong khi chúng bị sai
sót trọng yếu. Sai sót trọng yếu ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người sử
dụng thông tin của BCTC. Cũng như các loại rủi ro khác, rủi ro kiểm toán
cũng luôn tiềm ẩn và có nguy cơ xảy ra ngay cả khi cuộc kiểm toán được lập
kế hoạch chu đáo và thực hiện một cách thận trọng. Rủi ro kiểm toán sẽ tăng
lên nếu việc lập kế hoạch kém và thực hiện thiếu thận trọng. Trong các văn
bản hướng dẫn chỉ đạo quốc tế, rủi ro kiểm toán được xét trong mối quan hệ
với kế hoạch kiểm toán, lấy mẫu kiểm toán và lựa chọn phép thử nên rủi ro
kiểm toán được hiểu là khả năng sai sót và việc đánh giá rủi ro được ước tính
theo tỉ lệ từ 0% đến 100%. KTV không thể chắc chắn rằng 100% các BCTC
đã kiểm toán không còn chứa đựng các sai phạm trọng yếu. Vì vậy, KTV chỉ
có thể kì vọng một mức kiểm toán có thể chấp nhận được đảm bảo rằng ở
mức rủi ro đó sai sót trọng yếu không có cơ hội xảy ra. Trong lĩnh vực kiểm
toán không có một quy định chính thức nào về mức rủi ro kiểm toán có thể
chấp nhận, loại trừ rằng rủi ro kiểm toán phải ở mức cho phép. Vấn đề xác
định rủi ro kiểm toán là hết sức cần thiết trong mọi cuộc kiểm toán. Dựa trên
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
Trường Đại học Kinh tế quốc dân Khoa Kế toán
mức rủi ro kiểm toán đã xác định, KTV có cơ sở để xác định mức trọng yếu
có thể chấp nhận. Trong Mục 08, Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam Số 400
(VSA 400) “Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ” có quy định: “Rủi ro kiểm
toán phải được xác định trước khi lập kế hoạch kiểm toán và thực hiện kiểm
toán”
(3)
. Như vậy rủi ro kiểm toán luôn được KTV và Công ty kiểm toán xác
định trước khi lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán. Xác định được rủi ro
kiểm toán góp phần giúp cho KTV và Công ty kiểm toán xác định được
chương trình kiểm toán cụ thể. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro kiểm
toán, có thể do giới hạn về mặt quản lý, mà trực tiếp là chi phí kiểm toán (số
lượng bằng chứng kiểm toán cần thu thập). Thậm chí, ngay cả khi bằng chứng
kiểm toán đã đủ thì rủi ro kiểm toán vẫn có khả năng xảy ra. Chi phí kiểm
toán và rủi ro kiểm toán có mối quan hệ tỉ lệ nghịch với nhau. Ví dụ số lượng
bằng chứng kiểm toán càng nhiều thì rủi ro kiểm toán càng thấp và ngược lại.
Mối quan hệ giữa rủi ro kiểm toán và chi phí kiểm toán được minh họa qua sơ
đồ sau:
Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa chi phí kiểm toán và rủi ro kiểm toán
Rủi ro đạt tới
Rủi ro mong muốn
Bằng chứng kiểm toán (Chi phí)
Vũ Thị Phương Liên Kiểm toán 46B
M
ứ
c
r
ủ
i
r
o
k
i
ể
m
t
o
á
n
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét