làm thuốc,thực phẩm, thức ăn gia súc và làm cảnh. Hệ động vật nước ta có hàng
chục nghìn loài trong đó có 275 loài thú, 380 loài chim .180 loài bò sát, 80 loài
ếch nhái… Sự phong phú về hệ thực vật,động vật là nguồn tài nguyên thiên
nhiên quan trọng đối với sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
- Việt Nam là quốc gia có đa đạng sinh học đứng thứ 16 trên thế giới, với trên 75
loài duy nhất chỉ nước ta mới có.
4-Hoạt động du lịch:
Du lịch sinh thái ở đầy đã hình thành một số tuyến du lịch, phục vụ ăn uống, nghỉ
dưỡng…. một số hoạt động như
• Đi bộ
Một số vườn quốcgia đã xây dựng được nhiều tuyến đi bộ trong rừng, với nội
dung và thời gian khác nhau, du khách có thể lựa chọn cho mình những tuyến
phù hợp. Một số tuyến chính: Khám phá bí ẩn thiên nhiên ; Tìm hiểu các giá trị
khảo cổ Tìm hiểu văn hoá; Tuyến tìm hiểu thiên nhiên, văn hoá và lịch sử
• Xem động vật hoang dã vào buổi tối
Tuỳ thuộc vào điều kiện thời tiết, vườn quốc gia có thể tổ chức tour xem động
vật hoang dã ở trong rừng vào buổi tối. Thực hiện tuyến này du khách sẽ có cơ
hội được nhìn thấy một số loài động vật hoang dã ở như: Sóc đen, sóc bay,
hoẵng, culi và một số loài thú ăn thịt nhỏ.
• Xem chim
Vườn quốc gia là một trong những điểm đa dạng nhất về chim ở Việt Nam. Với
rất nhiều loài đã phát hiện và thống kê được, trong đó có nhiều loài quý hiếm
như: Gõ kiến đầu đỏ, gà lôi trắng, niệc nâu, đuôi cụt bụng vằn…, đặc biệt có
nhiều là loài đặc hữu của Việt Nam và Đông Dương. Vì vậy vườn quốc gia đã
5
trở thành một địa điểm không thể bỏ qua đối với các nhà khoa học và các nhà
xem chim.
• Đạp xe trong rừng
Một trong những hình thức khám phá bí ẩn của thiên nhiên đó là đạp xe đạp
xuyên qua rừng. Đạp xe trong rừng sẽ mang lại cho du khách không chỉ những
cảm giác yên tĩnh, cảm nhận thực sự về thiên nhiên mà còn giúp cho du khách
có được những cơ hội để khám phá những loài chim, động vật bí ẩn ở ).
• Quan sát các loài bò sát, lưỡng cư và côn trùng
Ngoài ra, Vườn quốc gia cũng là điểm rất đa dạng về bò sát, lưỡng cư và côn
trùng, nhiều loài là đặc hữu của Việt Nam. Một số loài dễ bắt gặp và có hình
dạng kỳ lạ như: Rắn lục, ếch xanh hay các loài bọ que…
• Thăm các điểm đa dạng sinh học
Hiện tại đã thống kê được 43 điểm đa dạng sinh học, đây là kết quả từ sự hợp
tác nghiên cứu giữa vườn quốc gia Cúc Phương và nhóm hợp tác nghiên cứu đa
dạng sinh học quốc tế (ICBG). Thăm các điểm đa dạng sinh học này du khách sẽ
có nhiều cơ hội để học tập và tìm hiểu các loài thực vật nhiệt đới.
6
II. Thực trạng vườn quốc gia ở Việt Nam
1. Tình trạng xâm hại nguồn tài nguyên vườn quốc gia diễn
ra ngày càng phức tạp.
Các hoạt động xâm hại cây rừng dọc dãy Nam Trường Sơn Bắc thường
gặp gây hậu quả suy thoái đa dạng sinh học được tổng kết qua nhiều tài liệu
lưu trữ ở các chi cục kiểm lâm sở tại và tài liệu công bố bởi các nhà khoa học
là khai thác gỗ, củi, đốt than, chưng cất tinh dầu Re hương, khai thác lá nón,
song mây, mật ong Trong các hoạt động đó, nhiều loài cây gỗ có giá trị cao
hoặc quý hiếm, nguy cấpvẫn thường xuyên bị khai thác trái phép như kiền
(Hopea siamensis), Lim xanh (Erythrophloeum fordii), Pơ mu (Fokienia
hodginsii) Theo số liệu điều tra ở nhiều tỉnh từ Nghẹ An đến Quảng Nam,
mặc dù số lượng vụ vi phạm và khối lượng gỗ bị khai thác trái phép có nơi
giảm rõ rệt trong những năm vừa hiệu tăng dần. Các vụ vi phạm gây tiếng
vang dư luận cả nước trong vài năm vừa qua tập trung vào các loài nguy cấp,
quý, hiếm. Điển hình là các vụ khai thác, vận chuyển trái phép huê mộc
(Dalbergia tonkinensis) từ Quảng Bình vào đến Quảng Nam. Tuy nhiên, trong
thực tế hiện nay đang có hiện trạng một số người dân bản xứ ngày đêm săn
lùng khai thác một số loài thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm ở Trường Sơn để
bán cho tư thương như củ bình vôi (Stephania spp.) thuộc nhóm IA trong Nghị
đinh 32/2006/NĐ-CP, lan kim tuyến (Anoetochilus spp.), lan hài
(Padiopedilum spp.) thuộc … nhưng các cơ quan, ban ngành hữu trách ở các
địa phương xảy ra hiện tượng chưa ngăn chặn kịp thời hoặc chưa có phương án
xử lý thích hợp. Đôi khi mẫu vật của các loài này được trưng bày bán ở các
chợ hay vỉa hè đường phố năm này qua tháng nọ, nhưng vãn không bị xử lý,
theo dõi, tìm giải pháp khắc phục. Lấy ví dụ, củ bình vôi được bày bán ở chợ
Đông Hà, vỉa hè đường Trần Hưng Đạo, thành phố Huế… lan kim tuyến được
7
tư thương đến tận vùng cao huyện Quế Sơn, Đại Lộc… tỉnh Quảng Nam để
mua từ những nông dân sống ven rừng… Ngay cả việc môt số người dân tộc
thiểu số khai thác, vận chuyển, bày bán đủ chủng loại lan rừng trên vỉa hè
đường phố ở thành phố Huế, Đông Hà, Đồng Hới… suốt mấy năm nay, ai bảo
đảm rằng trong đó không có loài thạch hộc (Dendrobium nobile), là một loài
nguy cấp, quý hiếm được ghi ở nhóm IIA trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP?
Chính sự vi phạm âm ỷ thiếu kiểm soát này còn nguy hại gấp bội sự khai thác
ồ ạt gỗ huê xảy ran trong vài năm vừa qua, vì ồ ạt, gây tiếng vang khiến nhiều
ban ngành vào cuộc, rồi ngăn chặn kịp thời, ngược lại sự xâm hại âm ỷ ít
người biết đến nên cũng ít cơ quan hữu trách quan tâm và cũng chẳng có chiến
dịch nào truy bắt, ngăn chặn. Chúng ta không thể làm ngơ, vì "nước chảy ào ào
không hao bằng lỗ mội". Đó là chưa kể đến việc để có đủ số lượng lan rừng
đem bán kiếm lợi nhuận, người khai thác lan không ngần ngại chặt cả cây gỗ
lớn có lan đeo bám. Vệc làm này vô hình chung xâm hại tiếp đến nhiều đối
tượng cây gỗ rừng, mà không loại trừ cả cây gỗ quý, hiếm có tên trong Sách
Đỏ hay trong Nghị định 32 về quản lý động thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm
của Chính phủ
2.Thực trạng bảo tồn những loài cây rừng nguy cấp, quý, hiếm
Nhìn chung, trong vòng mười năm trở lại đây đã có nhiều dự án triển khai
nhằm bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và nguồn thực vật rừng
quý hiếm nói riêng, từ những dự án nâng cao năng lực quản lý, nâng cao nhận
thức của người dân sống ở vùng đệm các Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên
nhiên trong khu vực, cho đến các dự án đầu tư tăng thu nhập, tạo công ăn việc
làm cho người dân sống gần rừng nhằm giảm áp lực xâm hại rừng. Tuy nhiên,
cho đến nay, trong khu vực chưa có một dự án nào được triển khai nhằm bảo tồn
các loài nguy cấp, quý, hiếm được ghi trong Nghị định 48/2002/NĐ-CP từ năm
2002 đến năm 2006 và Nghị định 32/2006/NĐ-CP từ 2006 đến nay một cách hệ
8
thống. Có chăng chỉ mới khởi đầu điều tra, nghiên cứu cách nhân giống một
cách nhỏ lẻ như ở Vườn Quốc gia Bạch Mã đối với cây re hương.
Điều 4, chương II, Nghị định 32/2006/NĐ-CP đã ghi rằng "Ủy ban nhân
dân các cấp có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện đánh giá tình trạng thực
vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm tại địa phương; tổng hợp trên địa
bàn cùng với việc thống kê rừng, kiểm kê rừng, theo dõi diễn biến tài nguyên
rừng quy định tại Điều 32 của Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 và
hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn", thế nhưng trong thực
tế, chưa thấy Ủy ban nhân dân các cấp ở các địa phương trong khu vực triển
khai tinh thần đó, có chăng chỉ mới dừng lại ở mức kiểm kê rừng, đánh giá rất
chung nguồn tài nguyên hiện hữu và đề ra phương hướng hành động quản lý,
bảo tồn tổng hợp. Chính vì thế khi xảy ra những vụ vi phạm trên diện rộng, khai
thác vận chuyển trái phép các loài nguy cấp, quý hiếm thì các địa phương rất
lúng túng trong xử lý vụ việc. Điển hình là các vụ khai thác, vận chuyển trái
phép loài cây gỗ huê (sưa, trắc thối) - Dalbergia tonkinensis từ Thừa Thiên Huế
đến Quảng Nam trong năm 2006 đã gây ra nhiều khó khăn cho công tác xử lý
của các địa phương. Đến lúc vụ việc rộ lên, lực lượng kiểm lâm và công an kinh
tế tịch thu tang vật, mới bắt đầu tìm chuyên gia giám định. Có nghĩa là các địa
phương đã rất bị động. Sở dĩ như vậy là vì trước đó các địa phương chưa bao giờ
kiểm tra, xác định và ghi nhận loài này để định vị trên bản đồ và đề ra phương
án bảo tồn. Tương tự, mãi tới nay, theo chỗ chúng tôi biết thì cũng chưa có Ủy
ban nhân dân địa phương nào quan tâm chỉ đạo, tổ chức điều tra, xác định và
khoanh vùng để bảo tồn các loài nguy cấp, quý hiếm có ở dịa phương đựoc ghi
trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP như các loài tuế (Cycas spp.) bình vôi
(Stephania spp.), các loài lan kim tuyến (Anoectochilus spp.), các loài lan hài
(Paphiopedilum spp.), thạch hộc (Dendrobium nobile) là những loài đang bị
người dân khai thác, vận chuyển trái phép liên tục.
9
Nói tóm lại, thực trạng bảo tồn những thực vật nguy cấp, quý hiếm được
ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP hiện nay rất đáng báo động. Với đà này,
các loài vừa nói có nguy cơ mất dần số lượng cá thể và cũng có nguy cơ tuyệt
chủng trong thời gian ngắn sắp tới.
3.Thực trạng bảo tồn động vật ở vườn quốc gia Việt Nam:
Trong thành phần động vật, ở Sách Đỏ Việt Nam 1992, mức độ bị đe dọa cao
nhất của các loài chỉ ở thứ hạng Nguy cấp thì năm 2004 đã có tới 6 loài bị coi là
tuyệt chủng trên lãnh thổ.
Về thú rừng có 3 loài: Tê giác hai sừng, heo vòi, cầy rái cá có thể coi là tuyệt
chủng hoàn toàn. Hươu sao chỉ còn tồn tại ở trạng thái nuôi dưỡng và đã tuyệt
chủng ngoài thiên nhiên.
Trong số các loài động vật sống dưới nước, loài cá chép gốc và cá sấu hoa cà
cũng được coi là tuyệt chủng hoàn toàn trong thiên nhiên.
Hiện có 149 loài động vật sống dưới nước được coi là Nguy cấp, tăng hơn rất
nhiều so với 71 loài trong Sách Đỏ Việt Nam 1992.
Có 46 loài được coi là Rất nguy cấp, nhiều nhất là ở các nhóm: Thú rừng (12
loài), Chim (11), Bò sát lưỡng cư (9), Côn trùng (4)
Đáng chú ý là một số loài côn trùng có hình dáng, màu sắc đẹp bị săn bắt quá
nhiều và đang là đối tượng Rất nguy cấp như: Cặp kìm sừng kiếm, cặp kìm lớn,
bọ hung 3 sừng, cánh cam bốn chấm
10
'Không nơi nào động vật hoang dã giảm nhanh như ở VN'
Cứ 2 người dân Hà Nội thì có 1 người đã và đang tiêu
thụ các loài động vật hoang dã. Người càng nhiều tiền
càng tiêu thụ mạnh, và ăn "đặc sản" đang trở thành
mốt, thành biểu tượng cho địa vị của tầng lớp cán bộ
công chức và giới doanh nhân.
Đây là kết quả ban đầu rút ra từ cuộc khảo sát của tổ chức TRAFFIC trên 2.000
hộ dân ở Hà Nội, vừa được công bố.
Khảo sát lần đầu tiên thực hiện ở Việt Nam đã tìm thấy phần lớn người dân Hà
Nội không biết đến các quy định cơ bản về việc bảo vệ những loài bị đe doạ và
môi trường sống của chúng tại Việt Nam. Mặc dù đa số biết đến khái niệm tuyệt
chủng, song họ đều nghĩ rằng những loài động, thực vật quý hiếm đang suy
giảm là do bị săn bắn, bị mất nơi cư trú chứ chẳng liên quan gì đến việc họ "ăn
đặc sản" hay dùng chúng làm thuốc bổ, đồ trang sức
Một xu hướng rõ ràng được tìm thấy là người càng nhiều tiền, địa vị càng cao
thì sử dụng càng nhiều động vật hoang dã. Nếu như chỉ có chưa đầy 3% những
người có mức lương dưới 1 triệu đồng "dám" mạnh tay tiêu dùng các đặc sản
cao cấp, thì con số này ở những người có thu nhập từ 1 đến 5 triệu đồng là 64%.
Người có trình độ trên đại học chiếm đến 39% trong các cuộc nhậu đặc sản,
trong khi nhóm có trình độ từ phổ thông cơ sở trở xuống chỉ là 6%. Đặc biệt,
giới công chức và doanh nhân đang ngày càng chiếm ưu thế trong nhóm tiêu thụ
này, và xem chúng như là biểu hiện cho "đẳng cấp" khi vào nhà hàng.
Những con khỉ quý
trở thành "thuốc
bổ" như thế này.
(WWF)
11
Bất chấp các lệnh cấm, nhiều người vẫn vô tư săn lùng cao hổ cốt, mật gấu,
nhung hươu, sừng tê giác để chữa bệnh hoặc làm đồ trang trí trong nhà. Các
kết quả trên đều chứng tỏ việc tuyên truyền hoặc các quy định pháp lý lâu nay
của Việt Nam về vấn đề này hầu như mới chỉ có ý nghĩa trên văn bản, chứ chưa
tác động được tới người dân.
"Rất nhiều trong số các loài động vật hoang dã được tiêu thụ nhiều nhất tại Việt
Nam lại nằm trong danh sách của Công ước buôn bán quốc tế các loài động thực
vật có nguy cơ bị đe dọa (Công ước CITES) mà Việt Nam tham gia từ năm
1994, và được luật pháp Việt Nam bảo vệ", ông Sulma Warne, Điều phối viên
của TRAFFIC Đông Nam Á, thông báo.
"Việc tiêu thụ các sản phẩm hoang dã đã trở nên nghiêm trọng nhất trong những
thập kỷ gần đây khi kinh tế của người dân khá lên, gây phá huỷ hệ sinh thái, ảnh
hưởng nặng nề đến các quần thể loài và đến môi trường", ông Warne nhấn
mạnh.
Cuộc khảo sát trên đây chỉ là một phần của Dự án "Thay đổi hành vi - Giảm tiêu
thụ các sản phẩm động thực vật hoang dã tại Hà Nội, Việt Nam", do Đan Mạch
tài trợ, thực hiện từ năm 2005 đến 2007.
"Tuy đã có chế tài xử lý đối với những người tàng trữ, buôn bán trái phép động
thực vật hoang dã, nhưng Việt Nam chưa có chế tài xử phạt đối với người tiêu
dùng các loại 'đặc sản' này", ông Nguyễn Văn Cương, phó cục trưởng Cục kiểm
lâm Việt Nam.
Song song với cuộc khảo sát,WWF Chương trình Đông Dương cùng TRAFFIC
cũng đã phát động một cuộc thi ý tưởng sản xuất phim quảng cáo từ nay đến
tháng 5, mà người tham gia là tất cả học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội.
Theo đó, mỗi bài thi phải gồm 2 phần, miêu tả và giải thích ý tưởng của một
12
quảng cáo dài 30 giây, nêu bật được khẩu hiệu "Đừng đánh đổi sự sống thiên
nhiên để thoả mãn nhu cầu của bạn".
Tại các trường Đại học, WWF cũng sẽ tổ chức các câu lạc bộ, diễn đàn để cảnh
báo về tình trạng tiêu thụ trái phép động vật hoang dã.
"Không nơi nào mà các quần thể hoang dã lại bị suy giảm với tốc độ đáng báo
động như ở Việt Nam, tất cả đều do buôn bán và tiêu thụ trái phép", ngài Eric
Coull, Trưởng đại diện của WWF Greater Mekong phát biểu. Và để Việt Nam
đừng trở thành "khoảng trắng" về các sinh vật quý hiếm, cần có sự góp tay của
mỗi người, mà trước hết là ngừng ăn thịt các loài động vật hoang dã trái phép.
13
III-Các chính sách và giải pháp về việc bảo tồn thực
vật ở vườn quốc gia:
1. Khái quát về chính sách
a. Quy định chung:
Thực vật rừng quý hiếm là những loài có giá trị đặc biệt về khoa học, kinh
tế và môi trường, có số lượng, trữ lượng ít hoặc đang có nguy cơ bị diệt chủng.
Dựa theo tính chất và mức độ quý, hiếm của thực vật rừng, Nghị định số
18/HĐBT đã sắp xếp chúng thành 2 nhóm trong Danh mục thực vật rừng quý,
hiếm, cụ thể là: Nhóm I: gồm những loài thực vật (IA) đặc hữu, có giá trị đặc
biệt về khoa học và kinh tế, có số lượng, trữ lượng rất ít hoặc đang có nguy cơ
diệt chủng. Nhóm II: gồm những loài thực vật có giá trị kinh tế cao đang bị khai
thác quá mức, dẫn đến cạn kiệt và có nguy cơ diệt chủng. Trong Danh mục thực
vật rừng quý, hiếm năm 1992, ở nhóm IA có 13 loài và nhóm IIA có 19 loài, đến
năm 2002 trong Danh mục thực vật rừng quý, hiếm ở nhóm IA có 16 loài và
nhóm IIA có 26 loài.
b. Về quản lý, bảo vệ thực vật rừng quý, hiếm:
Nhà nước quy định, mọi diện tích rừng trong cả nước có thực vật rừng
quý, hiếm đều được xác định cụ thể trên bản độ và trên thực địa. Những vùng,
những khu rừng tập trung nhiều thực vật rừng quý, hiếm cần được khoanh giữ,
tổ chức quản lý và bảo vệ chặt chẽ. Các cơ quan quản lý Nhà nước về lâm
nghiệp các cấp phải lập phương án, kế hoạch, tổ chức điều tra theo dõi nắm tình
hình diễn biến về số lượng, trữ lượng; hướng dẫn, chỉ đạo, tổ chức quản lý, bảo
vệ và phát triển thực vật rừng quý, hiếm kể cả nghiêm cấm việc làm hại môi
trường sống của thực vật rừng quý, hiếm.
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét