Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
phụ thuộc nhiều vào thời tiết, tốc độ vận chuyển chậm nên thường vận
chuyển các loại hàng hóa cồng kềnh.
- Vận tải hàng không: có ưu điểm là tốc độ cao (khoảng
900km/h) nên tiết kiệm thời gian vận chuyển. Ngày nay ngành vận tải
hàng không thực sự phát triển do nhu cầu di chuyển với khoảng cách dài
của người dân, đồng thời do đã có nhiều cải tiến về công nghệ nên đã
giảm giá thành, an toàn tăng và rất tiện nghi.
- Vận tải đường sắt: có tốc độ vận chuyển khá cao, giá cả hợp lý
nên vận chuyển một số lượng hàng hóa và hành khách lớn. Trong thời
gian qua, đường sắt ở nước ta không có sự phát triển đặc biệt nên vẫn chỉ
chiếm khoảng 5% lượng vận chuyển.
- Vận tải đường bộ: là một ngành dịch vụ sản xuất có vị trí đặc
biệt quan trọng trong hệ thống kết cấu hạ tầng, là huyết mạch của quốc
gia, là cầu nối giao lưu các hoạt động kinh tế - xã hội, đóng vai trò quan
trọng trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Giao thông
vận tải nói chung là sự kết hợp hữu cơ của kết cấu hạ tầng, phương tiện và
tổ chức dịch vụ vận tải nhằm đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội và đảm
bảo an ninh, quốc phòng. Vận tải đường bộ là một trong những loại hình
giao thông vận tải mà sử dụng hệ thống các công trình tạo nên cơ sở vật
chất kỹ thuật có chức năng phục vụ nhu cầu sản xuất và sinh hoạt xã hội
như: hệ thống các loại đường quốc lộ, đường đô thị, đường tỉnh lộ, đường
huyện, đường xã, đường chuyên dùng, và hệ thống các loại cầu, bến bãi,
đèn giao thông, đèn chiếu sáng Tổng thể các công trình này được gọi là
hệ thống giao thông đường bộ.
Trong nền kinh tế quốc dân, vận tải là một ngành kinh tế đặc biệt và
quan trọng. Nó có mục đích vận chuyển hàng hóa từ nơi này đến nơi khác.
Trong quá trình sản xuất, nó không làm tăng giá trị sử dụng của hàng hóa,
5
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
tuy nhiên tầm quan trọng của nó dễ nhận thấy trong mọi ngành kinh tế.
Nó cung cấp nguyên liêu, nhiên liệu cho mọi nhà máy; nó vận chuyển vật
liệu xây dựng, máy móc để xậy dựng các nhà máy. Trong quá trình sản
xuất, giao thông đường bộ cũng đảm nhiệm chức năng vận chuyển từ phân
xưởng tới phân xưởng và kho bãi. Ngày nay khi quá trình toàn cầu hóa
đang diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu liên kết sản xuất giữa các quốc gia ngày
càng tăng thì quá trình vận tải càng trở nên quan trọng, đặc biệt là vận tải
đường bộ. Cuối cùng, khâu phân phối tới tay người tiêu dùng cũng lại
phải nhờ tới vận tải đường bộ là chủ yếu. Có thể thấy rằng giao thông
đường bộ là một bộ phận tất yếu quan trọng bởi những ưu điểm của nó so
với các hình thức vận tải khác, cụ thể như:
+ Giao thông đường bộ có tính cơ động cao, có thể vận tải trực
tiếp không cần qua các phương tiện vận tải trung gian.
+ Đường bộ đòi hỏi đầu tư ít vốn hơn đường sắt, có thể đi được
đến những nơi địa hình hiểm trở.
+ Tốc độ vận tải khá lớn, nhanh hơn đường thủy, tương đương
với đường sắt, về cự ly ngắn có thể cạnh tranh với hàng không.
+ Cước phí vận chuyển trên đường bộ rẻ hơn nhiều so với hàng
không nên lượng hành khách và hàng hóa thường chiếm 80 - 90% về khối
lượng hàng và 59 - 70% về khối lượng vận chuyển. Ở nước ta, con số này
là 50% và gần 90%.
3. Đặc điểm của hệ thống GTĐB
3.1. Tính hệ thống, đồng bộ
Tính hệ thống, tính đồng bộ là đặc trưng cơ bản của nhiều nhánh
khác nhau trong quan hệ tổng thể. Tính hệ thống, tính đồng bộ thể hiện ở
chỗ nếu một khâu nào trong toàn bộ hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông
đường bộ không được thiết kế xây dựng hay được thiết kế xây dựng
6
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
không hợp lý, không tương thích với toàn bộ hệ thống thì sẽ ảnh hưởng
đến quá trình vận hành chung của toàn hệ thống, thậm chí có thể gây ách
tắc hoặc thiệt hại lớn. Tính hệ thống, tính đồng bộ không những chi phối
toàn diện đến quy hoạch thiết kế, đầu tư thiết bị cho các công trình cụ thể
mà còn liên quan đến cách thức tổ chức quản lý theo ngành, theo khu vực
lãnh thổ. Chính đặc điểm này đã đòi hỏi khi lập quy hoạch phát triển kết
cấu hạ tầng giao thông đường bộ cần phải xem xét đặt công trình giao
thông trong tổng thể của toàn hệ thống, đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống
của toàn mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, tránh tình trạng
một vài mắt xích trong hệ thống không đảm bảo chất lượng gây ảnh
hưởng xấu tới tổng thể.
3.2. Tính định hướng
Đặc điểm này xuất phát từ chức năng của hệ thống giao thông
đường bộ. Chức năng chủ yếu của giao thông đường bộ là thỏa mãn nhu
cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa của người dân, tức là nó góp phần mở
đường cho các hoạt động kinh doanh khác phát triển. Hơn nữa đầu tư vào
cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ đòi hỏi lượng vốn lớn, thời gian sử
dụng lâu dài. Chính vì vậy mà cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ có tính
định hướng, nó là lĩnh vực tiên phong cho các ngành khác phát triển. Đặc
điểm này đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách phải đưa ra kế hoạch
dài hạn, chiến lược phát triển giao thông đường bộ lâu dài để phục vụ cho
các ngành khác hoạt động hiệu quả trong tương lai.
3.3. Mang tính chất vùng và địa phương
Việc xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ
phụ thuộc vào nhiều yếu tố: đặc điểm địa hình, khí hậu, phong tục tập
quán, trình độ phát triển kinh tế của vùng, chính sách phát triển cảu nhà
nước Vì thế, hệ thống kết cấu giao thông đường bộ mang tính chất vùng,
7
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
tính địa phương rõ nét. Đặc điểm này đặt ra trong quy hoạch phân bố hệ
thống giao thông đường bộ, trong việc sử dụng các nguồn lực đầu vào
vừa phải đặt trong điều kiện tình hình chung đất nước, trong điều kiện tự
nhiên cũng như điều kiện kinh tế xã hội của vùng lãnh thổ.
3.4. Mang tính chất dịch vụ cộng đồng cao
Các sản phẩm của ngành đều là các dịch vụ, phục vụ trực tiếp nhu
cầu đi lại, sản xuất và đời sống của người dân trên phạm vi lãnh thổ cũng
như ngoài lãnh thổ. Các sản phẩm đó không phải là dạng vật chất cụ thể
mà nó được đo bằng khối lượng hang hóa vận chuyển, lưu lượng hành
khách hoặc bằng mức độ thỏa mãn của khách hàng nhận được dịch vụ.
Đặc điểm này có được xuất phát từ tác dụng của hệ thống giao thông
đường bộ dùng để vận chuyển, luân chuyển hàng hóa và hành khách.
Dịch vụ giao thông đường bộ là những hàng hóa công cộng, phục
vụ vì mục đích chung của nhiều ngành, nhiều người cũng như toàn xã hội
nói chung. Đặc điểm này đặt ra yêu cầu giải quyết mối quan hệ giữa mục
địch kinh doanh với mục đích phục vụ cộng đồng mang tích chất phúc lợi
xã hội. Đồng thời xác định hệ thống các chủ thể tham gia sử dụng, hệ
thống các chính sách và công cụ để điều hòa mối quan hệ giữa hiệu quả
kinh tế và hiệu quả xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nước
đang phát triển, nơi có thu nhập của dân cư thấp, nguồn thu Ngân sách
của Nhà nước hạn hẹp, không đủ để có thể đáp ứng hết nhu cầu đầu tư
phát triển kinh tế nói chung và của cơ sở hạ tầng giao thông nói riêng.
4. Vai trò của hệ thống giao thông đường bộ với phát triển kinh tế -
xã hội
4.1. Đường bộ đáp ứng nhu cầu của đời sống xã hội
Mạng lưới giao thông đường bộ góp phần quan trọng trong việc đáp
ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển, trao đổi hàng hóa của người dân giữa các
8
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
vùng hoặc ngay trong một vùng, giao lưu quốc tế. Do đó, trước hết nó đáp
ứng nhu cầu tối thiểu của con người, đảm bảo tái sản xuất sức lao động xã
hội.
4.2. Thúc đẩy giao lưu hàng hóa, phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả
kinh tế giữa các ngành và các vùng lãnh thổ
Để có được sản phẩm hàng hóa, người sản xuất cần có các yếu tố
đầu vào của thị trường yếu tố sản xuất, những yếu tố này lại được vận
chuyển đến tay người sản xuất chủ yếu thông qua hình thức vận chuyển
bằng đường bộ. Như vậy, giao thông đường bộ thúc đẩy hoạt động sản
xuất kinh doanh, là cầu nối giúp các ngành kinh tế phát triển một cách
đồng đều. Mạng lưới giao thông đường bộ phát triển sẽ góp phần phát
triển kinh doanh xuất nhập khẩu giữa các nước trong khu vực, tiêu thụ sản
phẩm hàng hóa do quốc gia đó sản xuất ra, đi lại thuận lợi là điều kiện
cho ngành du lịch phát triển Do điều kiện tự nhiên các vùng khác nhau,
nên trong quá trình phát triển sẽ có sự phát triển không đồng đều. Khi có
giao thông đường bộ nối giữa vùng phát triển với vùng kém phát triển sẽ
tạo ra quá trình trao đổi các nguồn lực giữa các vùng. Điều này có thể
phát huy được lợi thế so sánh của từng vùng và tạo tiền đề cho sản xuất
chuyên môn hóa, hợp tác hóa, qua đó tạo nên hiệu quả kinh tế cao, nâng
cao tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế.
4.3. Thu hút các nguồn lực bên ngoài
Nguồn lực được nói đến ở đây không chỉ là vốn mà còn là sức lao
động, chất xám, công nghệ, kỹ năng tổ chức và quản lý sản xuất. Với
những quốc gia có trình độ năng lực sản xuất yếu kém như nước ta hiện
nay thì đây là một lợi ích quan trọng mà hệ thống giao thông vận tải nói
chung và giao thông đường bộ nói riêng đem lại. Với phạm vi một vùng
lãnh thổ thì đường bộ là phương tiện đưa tới các nguồn lực từ các khu vực
9
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
khác mà không có hoặc chưa đáp ứng đủ nhu cầu trong quá trình phát
triển kinh tế - xã hội. Còn trên phạm vi quốc gia thì đường bộ không chỉ
là phương tiện mà còn là một yếu tố quan trọng để thu hút nguồn lực đầu
tư từ bên ngoài. Các nhà đầu tư nước ngoài luôn căn cứ vào sự phát triển
kết cấu hạ tầng trong đó có hạ tầng giao thông vận tải để đi đến quyết
định đầu tư cuối cùng. Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ
hoàn chỉnh, thuận tiện sẽ tạo nên sức hấp dẫn cao đối với nhà đầu tư nước
ngoài.
II. Sự cần thiết phải phát triển KCHTGTĐB của khu vực đô
thị ở Việt Nam
Xây dựng các công trình KCHT GTĐB là một ngành sản xuất với
mục đích làm tiền đề cho phát triển các ngành kinh tế xã hội khác. Hiệu
quả của nó chính là sự thúc đẩy và tạo tiềm năng phát triển, thu hút vốn
đầu tư từ bên ngoài, tối ưu hóa các nguồn lực ở địa phương và cuối cùng
là mở rộng quy mô và năng lực của cơ sở hạ tầng kỹ thuật của một khu
vực nhất định. Có thể thấy được phần nào vai trò của việc phát triển
KCHT qua kết quả đánh giá của Ngân hàng thế giới: nếu đầu tư cho
KCHT tăng thêm 1% thì GDP cũng tăng thêm 1% và bình quân hằng năm
một người dân nhận được 0,3% nước sạch; 0,8% mặt đường trải nhựa;
1,5% năng lượng và 1,7% về thông tin liên lạc. Trong thời kỳ suy giảm,
việc đầu tư mạnh vào KCHT kỹ thuật là công cụ, chính sách để kích thích
sự phục hồi nền kinh tế. Do đó việc phát triển và hoàn thiện mạng lưới
đường bộ luôn là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển bền
vững của đất nước.
Phát triển KCHTGTĐB là loại hình đầu tư mang tính xã hội hóa
cao, lợi ích có được là cho cả nền kinh tế - xã hội nên ngoài mục đích thu
10
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
lợi nhuận, nhà đầu tư chủ yếu muốn đạt lợi ích lâu dài mà thông qua hoạt
động đầu tư này đem lại cho cộng đồng và xã hội. Việc sử dụng các công
trình giao thông đường bộ đem lại những tiện ích và hữu dụng cũng như
sự thuận lợi trong giao thông vận tải hàng ngày, đáp ứng nhu cầu đi lại
của người dân. Cuộc sống của người dân quanh các công trình giao thông
đường bộ được hưởng những lợi ích trực tiếp tới cuộc sống sinh hoạt của
họ. Kết quả được hưởng là sự tiết kiệm thời gian, giảm chi phí vận chuyển
con người và hàng hóa. Tốc độ khai thác các phương tiện đi lại và tình
hình ùn tắc giao thông đã làm mất khá nhiều thời gian của khách hàng và
phương tiện lưu thông trên đường. GTVT nói chung và giao thông đường
bộ nói riêng chiếm một vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế quốc dân.
Phát triển mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ chính là tiền đề
giúp cho sự phát triển cân bằng về kinh tế giữa các vùng trong quốc gia,
giảm chênh lệch mức sống người dân giữa các vùng kinh tế. Phát triển
mạng lưới đường bộ hợp lý còn đem lại những tác động tích cực tới đời
sống kinh tế - xã hội như: tác động giảm đói nghèo tại các vùng các vùng
sâu, vùng xa do phát triển buôn bán thương mại, trao đổi hàng hóa có lợi
thế so sánh, nâng cao đời sống người dân, tạo cơ hội tiếp cận thị trường
lao động, tăng thu nhập
Lợi ích của việc phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ
nhiều khi không thể lượng hóa, định lượng được. Đó là lợi ích gián tiếp
đem lại từ việc xây dựng các công trình giao thông đường bộ. Những vấn
đề cấp bách của xã hội sẽ được giải quyết thông qua việc phát triển hệ
thống kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Đó là sự giảm thiểu tỷ lệ tai
nạn giao thông xảy ra trên đường do những hạn chế về chất lượng hệ
thống đường bộ. Mạng lưới giao thông đường bộ sẽ ngày càng trở nên quá
tải với số lượng và mật độ phương tiện giao thông phát triển như hiện
11
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
nay. Do đó các dự án phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ luôn
nằm trong chiến lược phát triển giao thông vận tải quốc gia cũng như phát
triển kinh tế hội nhập. Một lợi ích khác mà thông qua phát triển KCHT
GTĐB chúng ta có thể nhận được là việc cải thiện chất lượng môi trường.
Những dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ đều
được tính tới yếu tố môi trường.
Có thể nói, trong những năm gần đây, ngành GTVT đã được nhà
nước ưu tiên tăng vốn đầu tư từ nguồn ngân sách để xây dựng kết cấu hạ
tầng giao thông (bình quân khoảng 15% mỗi năm). Đối với nước ta, khi
bước vào thời kỳ đổi mới nền kinh tế, đặc biệt là khoảng 10 trở lại đây,
việc phát triển kết cấu hạ tầng giao thông vận tải nói chung và kết cấu hạ
tầng giao thông đường bộ nói riêng đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh
tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng của đất nước. Sự phát triển
nhanh và ngày càng nâng cao về chất lượng kết cấu hạ tầng GTĐB đã
thỏa mãn tốt hơn nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa của xã hội.
Đối với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, tầm quan trọng của việc
triển KCHT GTĐB khu vực đô thị được thể hiện trên các phương diện
sau:
1. Về Kinh tế
1.1. Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ là một trong những
yếu tố tác động mạnh mẽ tới phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế xã
hội trong vùng, thúc đẩy giao thương với các vùng khác và hội nhập quốc
tế của vùng .
Nếu đầu tư phát triển một hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông
đường bộ đồng bộ và hiện đại sẽ tạo điều kiện phát triển đồng đều giữa
các đô thị cũng như các tỉnh nói chung trong vùng, giảm sự chênh lệch về
dân trí giữa các khu vực dân cư đó. Thực tế cho thấy đô thị nào có cơ sở
12
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
hạ tầng giao thông đường bộ được đầu tư phát triển thì có trình độ phát
triển kinh tế - xã hội cao hơn, tạo ra sự mất cân đối trong vùng. Tuy nhiên
sự mất cân đối đó là không đáng kể trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc
Bộ, và ngày càng được thu hẹp dần do tốc độ phát triển cao của các đô thị
“mới nổi” trong những năm gần đây (Bắc Ninh, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc).
Mặt khác, việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ sẽ giúp cho
vùng có thể tối ưu hóa các nguồn lực, phát huy tiềm lực của từng đô thị
trong sản xuất công nghiệp và kinh doanh dịch vụ. Nền sản xuất hàng hóa
sẽ phát triển hơn nữa thông qua hệ thống trao đổi và phân phối sử dụng
mạng lưới giao thông đường bộ trong vùng và liên tỉnh. Phát triển KCHT
GTĐB còn là một đòi hỏi cấp bách để theo kịp tốc độ phát triển của các
phương tiện cơ giới đường bộ cũng như nhu cầu lưu thông hàng ngày
càng cao tại các đô thị trong vùng KTTĐ Bắc Bộ hiện nay. Bên cạnh đó,
ngành du lịch đầy tiềm năng của vùng cũng sẽ phát triển khi có được một
hệ thống giao thông đường bộ hoàn thiện, thuận tiện và liện kết được các
vùng miền khác trong nước. Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường
bộ còn có ý nghĩa rất quan trọng góp phần cải thiện môi trường đầu tư của
vùng, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của hàng hoá, tạo điều kiện thu
hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. “Phát triển cơ sở hạ tầng” và “thu hút
vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng” là hai vấn đề liên quan, tác động qua
lại. Chúng ta xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng GTĐB để thu hút vốn
đầu tư nước ngoài và sử dụng chính nguồn vốn đó để xây dựng kết cấu hạ
tầng đường bộ, tạo điều kiện cho các ngành sản xuất vật chất khác hoạt
động hiệu quả hơn, tạo điều kiện giải quyết công ăn việc làm.
Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ sẽ kéo theo sự phát
triển của đô thị, giản tiếp tác động tới quá trình phát triển của những địa
phương lân cận. Tầm ảnh hưởng của nó lại phụ thuộc vào tính chất, quy
13
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS. Ngô Thắng Lợi
mô của đô thị, các thành phần chức năng cũng như mối quan hệ giữa
chúng. Tính lan tỏa của đô thị cũng thay đổi theo thời gian, ngày càng
mạnh mẽ theo quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa. Thông qua các bộ
phận chức năng, những thay đổi trong nội bộ đô thị sẽ tác động đến các
khu vực lân cận cũng như toàn vùng nói chung, tạo nên động lực chung
cho sự phát triển của vùng.
1.2. Phát triển giao thông đường bộ là cơ sở và động lực để phát triển các
ngành kinh tế khác .
Có thể nói rằng hạ tầng giao thông đường bộ là một mắt xích rất
quan trọng trong hệ thống nền kinh tế. Việc tăng cường phát triển giao
thông đường bộ sẽ thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế có liên
quan. Có thể minh họa điều này một cách đơn giản như sau:
- Khi xây mới hay nâng cấp sửa chữa hệ thống giao thông đường
bộ thì phải cần các yếu tố đầu vào như: máy móc, sắt thép, xi măng, đá,
nhựa đường, sức lao động Những yếu tố này lại đặt ra cơ hội cho các
ngành chế tạo máy, luyện kim, công nghiệp xi măng, giáo dục phát triển
để đáp ứng. Như vậy việc phát triển hệ thống giao thông đường bộ đã tạo
điều kiện cho một số ngành phát triển. Đến lượt mình, các ngành đó lại
tạo ra cơ hội cho các ngành kinh tế khác cung cấp các nguyên liệu cho
ngành này phát triển. Quá trình đó diễn ra theo dây truyền, nó sẽ kéo theo
một loạt các ngành kinh tế phát triển.
Như vậy, sự phát triển của hạ tầng giao thông đường bộ đã kéo theo
hàng loạt các ngành kinh tế khác. Các ngành kinh tế này có mối quan hệ
phụ thuộc nhau, ngành này phát triển sẽ thúc đẩy ngành khác và ngược
lại. Giữa các ngành kinh tế đó là mối quan hệ biện chứng, tạo nên mạng
lưới các mắt xích đan xen, tương tác và phụ thuộc lẫn nhau, là tiền đề và
động lực cho nhau cùng phát triển.
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét